Dlaczego?#

Z grubsza działa to tak: ktoś z twoich znajomych coś publikuje. Być może nie znajomy, ale jakaś strona, którą masz w polubionych. Jak wejdziesz na Fejsa (albo Insta, albo Twittera, wszędzie zasada pozostaje ta sama), to ci się to wyświetla. Ale z jakiegoś powodu, “ściana” zawalona jest mnóstwem innych rzeczy. Pomijając po prostu reklamy, masz wpisy jakichś politycznych oszołomów wszelkiej maści, szokujące newsy wątpliwego pochodzenia, informacje o wydarzeniach, które w najmniejszym stopniu cię nie interesują… a nawet trochę oburzają. To nie do końca przypadek – między każdym wpisem a naszymi “ścianami”, jest algorytm, czyli sposób, w jaki FB decyduje co komu pokazać. Jego działanie to oczywiście tajemnica handlowa, ale coś tam jednak wiemy. Z tekstu w Times Magazine ¹ możemy poznać ogólną regułę.

Co nam robi algorytm?#

Popularny mit mówi, że FB wyświetla nam to, co już kiedyś klikneliśmy i podobne materiały. Czyli to, co nas interesuje. To tylko częściowo prawda. Istotą algorytmu jest oszacowanie prawdopodobieństwa, że coś wywoła naszą reakcję. Jeśli uzna je za wysokie, pokaże nam dany wpis. Oszacowanie wynika nie tylko z naszych wcześniejszych zachowań, ale też z zachowań osób podobnych do nas. Podobnych pod względem demografii, polubień, i tak dalej. Dlatego próba narzucenia sobie dyscypliny i przestrzeganie zasad “w to nie klikam, tego nie komentuję” nie specjalnie coś dadzą. Jeżeli zacznie krążyć jakiś materiał, który naszych znajomych, ludzi podobnych do nas w oczach algorytmu, oburzy, to i nam się wyświetli. Można pomyśleć, że pomysł nie jest taki zły. Jeżeli na coś reaguję, to znaczy że mnie interesuje. Więc wyświetlanie ludziom treści, kierując się szansą na reakcję, to tak naprawdę dążenie do dostarczenia nam najbardziej interesujących treści. Jeżeli jednak zastanowimy się co to znaczy interesujące i co nas najbardziej motywuje do reakcji (a trzeba pamiętać, że komentarz jest punktowany wyżej niż lajeczek), okaże się, że… Algorytm doceni i nagrodzi treści najbardziej konfrontacyjne, najbardziej oburzające.

OK, ale co z tego?#

No właśnie, czy to aż taki problem? Pozornie nie. Czy czytanie jakichś głupot jest aż tak szkodliwe? Bardziej, niż się wydaje. Przede wszystkim musimy pamiętać, że środowisko mediów społecznościowych jest zakażone potworną ilością botów, trolli, i innych podmiotów, które nie wyrażają swoich opinii, ale z różnych powodów, sieją jakieś przekonania. Zazwyczaj właśnie skrajne, wrogie, nasączone agresją. Pisałem o tym w poprzednim poście ². Te same narzędzia nie tylko tworzą i publikują treści, ale dodatkowo zwiększają ich zasięgi przez właśnie nakręcanie dyskusji pod nimi, wywoływanie awantur. “Słychać wycie? Znakomicie!” - Zdarzyło się wam spotkać z taką odpowiedzią na sensowną krytykę skandalicznie głupiego/złego wpisu? To nie świadczy o głupocie. To świadczy o tym, że ktoś ma na celu nie przekonanie cię, nie udział w rzeczowej dyskusji, tylko wykorzystuje twój słuszny gniew do większenia popularności posta wśród osób w jakiś sposób tobie podobnych.

Maszyna w człowieku#

To nie koniec. Poza zaprzęganiem nas do darmowej, złej roboty, algorytm robi coś więcej. Żeby zrozumieć jak to się dzieje, musimy zdać sobie sprawę z tego, jak wygląda relacja między nami, a naszą tożsamością. Na pewno zdarzyło się wam kiedyś pomyśleć o sobie jako o części jakieś grupy i to wpłynęło na waszą postawę. “Jako anarchista nie powinienem tak robić”, “Jako Polka uważam, że…”, “Jestem ojcem rodziny, nie wypada mi…”³. Skąd wiemy, jak wypada zachować się anarchistce, co powinien na ten temat myśleć Polak? Z obserwacji ludzi podobnych nam. Kiedy ta obserwacja odbywa się w świecie mediów społecznościowych, obraz twojej grupy zostaje zniekształcony przez algorytm – ze wszystkich treści masz najwiąkszą szanse zobaczyć te najgłupsze, najbardziej konfrontacyjne, najbardziej oburzające. Takie opinie wydają się być najpowszechniejsze, bo widzisz ich najwięcej. Ludzie, którzy je wypowiadają, cieszą się największymi zasięgami, a więc popularnością. Nie mając innych mechanizmów debaty politycznej, twoja polityka zaczyna być kreowana przez algorytm. A on nie jest twoim przyjacielem.

Brzmi kiepsko, co czynić?#

Jeżeli w jakimś stopniu oddaję władzę nad tym kim jestem w ręce algorytmów, botów i innych złoli, to mi się to nie podoba. Raz, że politycznie to beznadziejna sytuacja i chyba mało komu (poza udziałowcami Twittera i Mety) zależy na tym, żeby nasze poglądy były kreowane przez tajny algorytm. Dwa, że jak się nad tym zastanowić, to wzbudza to trochę wstręt. Dlaczego, ze wszystkich rzeczy i ludzi na świecie, akurat jakaś firma prowadzona przez oszołomów z USA ma kreować moje poglądy na jakieś sprawy? A opisany wcześniej efekt nie dotyczy tylko poglądów, dotyczy też języka, jakim opisujemy rzeczywistość, czy dopuszczalnych sposobów komunikacji. Mnie to przekonuje, pora wiać.

Co w zamian?#

Przyzwyczajenia mają swoją władzę nad nami. Bez sensu oszukiwać się, że jest inaczej. Mamy w zwyczaju sprawdzać Insta, Fejsa, mamy w zwyczaju wrzucać tam fotki żarcia czy relacje z wycieczek i zbierać lajki i słuchać pochwał. Stwierdzenie, że od dziś będę ponadto, trąci trochę naiwnością. Dlatego namawiam na ucieczkę do alternatyw. Takich, które nie mają algorytmu, są darmowe, a ich działanie jest przejrzyste. Uważałem to przez jakiś czas za fanaberię i robienie dziwactw na pokaz. Jednak z wielu różnych rzeczy, które możemy robić, żeby wyszarpać kontrolę nad własnym życiem z rąk korporacji (przypominam, nasze dobro nie jest dla nich celem), ta jest jedną z prostszych. Co ciekawe, detoks od FB daje efekty zbliżone do detoksu od używek. To chyba o czymś świadczy. Ale co to za alternatywa? Fediwerse ⁴. To sieć różnych stron, z grubsza przypominających fejsbuki i inne takie, które dodatkowo są między sobą połączone. Nie musisz rejestrować się na wszystkich. Możesz wrzucać przemyślenia, zdjęcia kotów, relacje z pójścia na wyżerkę, wyrażać stosunek do spraw bieżących… Wszystko to, co tam. Biorąc pod uwagę, że ponad połowa osób w Polsce wykorzystuje media społecznościowe jako źródło newsów ⁵, stawka jest dość wysoka.

Post z FB#

Postanowiłem, że będę namawiał ludzi do migracji, na Fediverse. Żeby to zadziałało, coś tam się musi dziać. Więc na razie jeszcze nie wylogowuję się z FB, ale wszystko co wrzucę tam, wrzucę też na Mastodona. Napisałem tak:

Od jakiegoś czasu zbieram się do ewakuacji z mainstreamowych mediów społecznościowych. Czyli z Facebooka, bo nigdzie indziej na szczęście nie zagrzałem miejsca. Dlaczego? Chętnię wytłumaczę, ale nie teraz i nie tutaj. 
Wiadomo, że człowiek nabiera przyzwyczajeń i chciałbym mieć jakieś inne narzędzie do wrzucania zdjęć z wycieczek, podzielenia się co jakiś czas przemyśleniem, takie tam. W związku z tym moszczę sobie miejsce na mastodonie.
@maciejka@mastodon.social
Zachęcam: dodawajcie mnie, zakolegowujmy się tam. To wciąż komunikacja przez internet, więc ograniczona. Ale przynajmniej między mną a tobą nie ma algorytmu, który decyduje co przekazać. I nie decyduje w naszym interesie.
Dlatego wzwywam do czelendżu (czyli rzucam wyzwanie!). Od dziś, cokolwiek napiszę na Facebooku, będę wrzucał też tam. Żeby coś się działo, żeby coś się kręciło, żeby było po co tam wchodzić i wyrabiać sobie nawyk. Którym mam nadzieję zastąpi nawyk wchodzenia na FB i szukania aferek. Może nawet tam będziemy szukać czegoś bardziej wartościowego, niż aferki?
Podaj dalej bo skiśniesz!

I tak to wygląda.

Aha, wpisy na moim blogu są automatycznie anonsowane na Mastodonie, więc kolejny argument za!